Shake It Out

Als je te horen krijgt dat de problemen die je in je leven ervaart een andere oorzaak hebben dan je altijd dacht en dat die oorzaak ongeneeslijk en vrijwel onveranderlijk is, ga je overal anders naar kijken: naar jezelf, je omgeving, je hele bestaan. Je perspectief verandert volledig. 

Vooral op werkgebied had ik veel problemen, al hield ik dat voor de buitenwereld verborgen, zoals ik zoveel verborgen hield. Omdat ik alles te veel overdenk ben ik op geen enkel gebied in mijn leven echt vrij en zorgeloos, maar werk is mijn achilleshiel. Werk maakt dat ik me een enorme sukkel voel, een loser, een mislukkeling. De afgelopen dagen zat ik dan ook enorm tegen deze blogpost aan te hikken, want nu moest ik weer volop in dat waardeloze gevoel duiken.

I’m always dragging that horse around
All of his questions, such a mournful sound
I like to keep my issues drawn
It’s always darkest before the dawn

Ik heb best wat bereikt op professioneel gebied: publicaties in grote publieksbladen, interviews met wereldsterren, opdrachten voor grote culturele bedrijven en instituten. Maar wat niemand zag – omdat ik het er nooit over had –is dat slechts hooguit de helft van mijn werkweken gevuld waren met werk. De andere helft hing ik besluiteloos op de bank, of verdeed ik mijn tijd met andere dingen – anything, als het maar geen werk was. Waarom? Tja, goeie vraag; hoe ontstaat een bepaald gedragspatroon, iets dat zo ingesleten raakt dat je de naald amper nog uit de groef krijgt en je plaat steeds maar hetzelfde liedje blijft afspelen? 

Omdat autistische hersenen zo hypergevoelig zijn komen prikkels en ervaringen veel harder binnen dan bij neurotypische mensen. Daarnaast denken autisten vaak nogal rigide: iets is zwart of wit, erg veel grijstinten bestaan niet. Een enkele negatieve opmerking of situatie kan iemand met autisme al weken- of jarenlang blijven achtervolgen, laat staan een extreem heftige of zelfs traumatische gebeurtenis. De dag dat ik zonder aankondiging op een maandagochtend opeens mijn baan kwijtraakte en direct het kantoor moest verlaten was zo’n gebeurtenis.

Wandelende pop-encyclopedie
Qua werk maakte ik aanvankelijk een vliegende start. Tijdens mijn studie film- en televisiewetenschap liep ik stage bij muziekzender TMF, waar ik vervolgens meteen een fulltime baan kreeg aangeboden. Ik liep ook toen al niet over van het zelfvertrouwen, maar blijkbaar waren mijn enthousiasme en het feit dat ik een wandelende pop-encyclopedie was voldoende. 

Als kind al was ik gefascineerd door de magie van showbiz en celebritycultuur. Stiekem wilde ik niets liever dan zelf op zo’n podium staan en als tiener won ik jaren achter elkaar de plaatselijke playbackshow (tot ik niet meer mee mocht doen omdat het anders niet eerlijk was voor de rest). Maar een serieuze poging wagen om podiumkunstenaar te worden durfde ik niet aan, daarvoor was ik veel te onzeker. Achter de schermen werken leek een goede tweede, en ik was aanvankelijk dan ook dolblij. 

Maar zoals ik al eerder vertelde viel het fulltime werken me zwaar, ondanks de glitter en glamour en snoepreisjes. Daarnaast snapte ik de ongeschreven regels niet of paste ik ze niet goed toe: niet te veel het achterste van je tong laten zien, de ‘juiste’ mensen leren kennen en op de juiste momenten gesprekjes met leidinggevenden aangaan. Dat ik me altijd aan afspraken hield, consciëntieus was, enorme feitenkennis had, goeie presentatieteksten schreef en interviews grondig voorbereidde was blijkbaar minder belangrijk. 

Paniekgolf
Op een gegeven moment werd TMF overgenomen door concurrent MTV, waardoor enorme onrust ontstond op de werkvloer. De programmering werd overhoop gegooid, er kwamen allemaal nieuwe collega’s bij en er gingen geruchten over een bezuinigingsronde – die op een maandagochtend opeens een feit was. Zonder aankondiging werden mensen één voor één bij de baas geroepen en die konden daarna direct hun spullen pakken en vertrekken. Een paniekgolf ging over de redactie: wie zou de volgende zijn?

Uiteindelijk werd een derde van het redactiepersoneel ontslagen, waaronder ikzelf. Ik weet niet veel meer van die ochtend, alleen dat ik in shock mijn bureau leeghaalde, dat de presentatrice van MTV News huilde (want nu was er niemand om haar presentatieteksten te schrijven) en ik van sommige collega’s nooit afscheid heb kunnen nemen omdat die toevallig niet op kantoor waren. 

Volgens mij heb ik die dag vier dingen geconcludeerd: 

1. Werk is een eng en ingewikkeld mijnenveld
2. Ik wil nooit meer voor een baas werken 
3. Ik wil nooit meer op deze manier vernederd of afgewezen worden
4. Ik ben nog minder waard dan ik al dacht

Mijn autistische hersenen namen deze conclusies uiterst serieus, zo serieus dat ik ze nu nog altijd met me meedraag. Dit was de nieuwe status quo, vertelde mijn brein me, hier mocht ik nooit meer van afwijken. Sindsdien werk ik als zzp’er, wat weer andere uitdagingen met zich meebrengt, want de combinatie freelancen en een chronisch gebrek aan zelfvertrouwen is niet bepaald een formule voor succes. 

Sinds ik rücksichtslos de laan uit werd gestuurd hangt het thema werk als een molensteen om mijn nek. Het is alsof iemand die dag mijn bril van mijn neus stootte en ik sindsdien gedesoriënteerd op de grond rondkruip, niet wetende waar ik naartoe moet. Alleen al de gedachte dat ik iets moet presteren, dat mensen me beoordelen, dat ik kan worden afgewezen, dat er dingen van me verwacht worden, doet me verschrompelen tot een nietig en onbeduidend klein mensje dat het liefst de hele dag wil vluchten in fictie en fantasie.

Af en toe lukte het me mezelf moed in te praten of streng toe te spreken en dan hengelde ik weer een opdracht binnen, maar ik kreeg het nooit voor elkaar zo’n opdrachtgever binnenboord te houden, daarvoor ben ik niet goed genoeg in netwerken, contacten onderhouden en mezelf (en mijn ideeën) verkopen. Jarenlang probeerde ik, met toenemende frustratie en zelfverwijten, mezelf meer discipline, assertiviteit en gewiekstheid aan te leren. 

Tot dat twee jaar geleden zinloos bleek. Door mijn autisme haperen mijn executieve functies, weet ik nu, waardoor ik veel moeite heb met structuur, planning en discipline. En die handige netwerker die opdracht na opdracht binnensleept zal ik ook nooit worden, zo iemand die hardop durft te zeggen dat ze goed is en goed werk levert, die zich naar voren wurmt en roept: Hier! Mij moet je hebben!

It’s hard to dance with a devil on your back
So shake him off

Wat zou ik dolgraag die stomme negatieve overtuigingen van me af schudden, de ballast loslaten en de naald nu eens eindelijk op een nieuw liedje zetten, maar ik krijg het niet voor elkaar. Ook als het gaat om het loslaten van denkpatronen werkt een autistisch brein niet echt mee.

Ik heb me er inmiddels (soort van) bij neergelegd dat veel dingen die ik op werkgebied wilde bereiken niet voor mij zijn weggelegd. Maar hoe nu verder? Sinds ik weet dat ik autistisch ben zit ik in een soort twilight zone qua werk, een tussenruimte. Ik weet het even niet meer. Moet ik iemand inhuren die acquisitie voor me doet? Kan ik blijven freelancen? Kan ik verder op dezelfde weg, of loopt die dood? Is de mediawereld wel het juiste vakgebied? Wil ik dit eigenlijk nog wel? Moet ik niet iets totaal anders gaan doen, iets met minder prikkels, minder grote ego’s en minder vriendjespolitiek? 

Ik weet even niet meer wat bij me past en wat goed voor me is. En dus sta ik stil, tot ik het wel weet. Of eigenlijk zit ik, op de grond, nog altijd zonder bril. En ik probeer me over te geven aan dat gevoel dat ik het gewoon even niet weet, te accepteren dat dit mijn nieuwe werkelijkheid is.

Ik ben in ieder geval gestopt met paniekerig rondkruipen, dat is al heel wat. 

---